Kafiye nedir Kafiye nasıl bulunur ?
Kafiye : Dize sonlarında tekrarlanan , anlamları veya görevleri birbirinden farklı olan ek ve kelimeler arasındaki ses benzerliğine kafiye denir. ( Kafiye = uyak )
Redif : Dize sonlarındaki anlamları ve görevleri aynı olan ek ve kelimeler arasındaki ses benzerliğine redif denir. Redifin anlamı sonradan gelen ek demektir.
Aşağıdaki şiiri inceleyelim: hande = gülüş
Sazlar çalınır Çamlıca’nın bahçelerinde
Bülbül sesi var şarkıların nağmelerinde
Bir taze emel var şu kızın handelerinde
Bülbül sesi var şarkıların nağmelerinde
şimdi en sondan başlayıp ekleri atarak asıl kelime köküne ulaşalım;
bahçe lerinde
nağme lerinde … ler + i +n +de dört mısrada da aynı o halde redif
hande lerinde ….. kalan kelimelerde e sesi ortak o halde kafiye
nağme lerinde
kafiye= uyak şeması (aaaa)
Kafiye Türleri
Kafiyeler benzeyen seslerin sayısına göre çeşitlenir.
bir ses benziyorsa : yarım kafiye denir
iki ses benziyorsa : tam kafiye denir
üç ve üçten daha fazla sayıda ses benziyorsa : zengin kafiye denir
Eğer bir dizedeki kelime diğer dizedeki kelimenin içindeyse buna : Tunç kafiye denir.
Dize sonlarındaki kelimeleri sesleri aynı anlamı farklıysa buna : Cinaslı kafiye denir.
yarım kafiye
Bir ses benzerliği varsa buna yarım kafiye denir.
1.Örnek
Yönüm yare çevi r seler ———– r yarım uyak—seler redif
Vücudumu kavu r salar
Harman gibi savu r salar
Muhabbetin yellerine
2.Örnek
Miskin Yunus sana kuldur ( l yarım kafiye ——–dur/dür redif)
İster ağlat, ister güldür
İster şad et, ister öldür
Narında hoş, nurunda hoş
tam kafiye
İki ses benzerliği varsa buna tam kafiye denir.
Yârim gelir yan ıma ————- an tam kafiye ——- ıma redif
Kanı kaynar kan ıma
Neşe saçar can ıma
Akasyalar açarken
zengin kafiye
Üç ses benzerliği varsa buna zengin denir.
Gözlerim müebbet te, ———- bet zengin kafiye ———– te redif
Günü gelir elbet te…
Gelir, melek nöbet te
Safa geldi, hoş geldi
Bu gece ben yine bülbülleri hâmûş ettim (şapkalı harfler iki ses sayılır , o yüzden ûş = üç ses ,zengin uyak)
Âh u feryâd ederek âlemi bîhûş ettim …… ettim , redif
Tâk-i eflâke resid oldu yine nâğme-i âh
Bülbül-âsâ gece ta subha kadar cûş ettim
Tunç kafiye
Bir kelime diğer dizenin içindeyse buna Tunç kafiye denir.Tunç kafiye bir zengin kafiye çeşididir.
1.Örnek
Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım aşarım ,Tunç kafiye
2.Örnek
Bursa’da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su su, Tunç kafiye
Cinaslı kafiye
Dize sonlarındaki kelimeleri sesleri aynı anlamı farklıysa buna Cinaslı kafiye denir.
1.Örnek
Kalem böyle çalınmıştır yazıma
Yazım kışa uymaz kışım yazıma Cinaslı uyak kafiye=uyak
birinci mısradaki yazı , kader anlamında ikinci dizedeki ise yaz mevsimi anlamındadır.
2.Örnek
Niçin kondun a bülbül
Kapımdaki asmaya Ben yarimden vazgeçmem
Götürseler asmaya
ilk asma bitki ,ikinci asma idam anlamında olduğundan cinaslı kafiye
Karışık Örnekler
birinci örnek
Esrârını dil zaman zaman söyler imiş (a)———- an tam kafiye ————– söyler imiş redif
Hengâme-i gamda dâstan söyler imiş (a)
Aşk ehli olup da mihnet-i hicrâne (b )
Ben sabr iderin diyen yalan söyler imiş (a)
ikinci örnek
Üstümüzden gelen boran kış gibi (a) ———-ş yarım kafiye ———— gibi redif
Şahin pençesinde yavru kuş gibi (a)
Seher sabahında rüya düş gibi (a)
Çağıta bağırta aldı dert beni (b)
üçüncü örnek
Kul Mustafa karakolda gezerken (a) ——- er kafiye ———ken redif
Gülle kurşun yağmur gibi yağarken (a)
Yıkılası Bağdat seni döğerken (a)
Şehitlere serdar oldu Genç Osman (b)
Bunlar da dikkatinizi çekebilir: